Регулатива (ЕУ) 2025/2365
Спречување на загуби на пластични пелети за намалување на загадување со микропластика
Низ Европа, справувањето со загадување со микропластика станува сè поважен приоритет во рамки на циркуларната економија и заштитата на животната средина. Еден од значајните извори на ова загадување е ненамерната загуба на пластични пелети долж синџирот на снабдување. Со цел да се одговори на овој предизвик, Европската Унија ја усвои Регулативата (ЕУ) 2025/2365, со која се воведуваат усогласени правила за спречување на загубите и намалување на влијанието врз животната средина.
Контекст и предизвик на загадување со микропластика
Пластичните пелети се мали суровински гранули кои се користат во производството на пластични производи и се ракуваат во различни индустрии – производство, транспорт и складирање. Пред оваа регулатива, не постоеја конкретни правила на ниво на ЕУ кои системски го адресираат спречувањето на нивната загуба низ целиот синџир.
Како резултат:
- загуби се случуваа во повеќе фази (производство, транспорт, логистика),
- одговорностите беа фрагментирани,
- микропластика се акумулираше во почвата, реките и морињата.
Загубата на пластични пелети е препознаена како еден од најголемите извори на ненамерно загадување со микропластика во ЕУ, што бара системски пристап.
Што воведува регулативата
Регулативата поставува обврзувачки барања за сите актери кои ракуваат со пластични пелети, вклучувајќи производители, рециклатори, транспортери и оператори за складирање.
Клучните обврски вклучуваат:
- спречување, задржување и чистење на истурања,
- воведување планови за управување со ризик,
- следење и документирање на загубите,
- јасна распределба на одговорности во рамки на организациите,
- сертификација или само-декларација во зависност од обемот на работа.
Пристапот е пропорционален, овозможувајќи примена и кај големи компании и кај мали и средни претпријатија.
Зошто ова е важно за намалување на загадување со микропластика
Оваа регулатива претставува премин од фрагментирани практики кон системски и превентивен пристап. Нејзината цел не е само намалување, туку и спречување на загубите на изворот.
Таа:
- воспоставува јасни одговорности низ целиот синџир,
- создава предвидливост за инвестиции и усогласување,
- ја поврзува заштитата на животната средина со индустриските процеси.
Временска рамка за имплементација
Регулативата стапи во сила во 2025 година, со постепена примена. Поголемиот дел од обврските ќе станат целосно применливи до декември 2027 година, оставајќи простор за адаптација на системите.
Релевантност за циркуларна економија и текстилен сектор
Иако е фокусирана на пластични пелети, регулативата е значајна и за текстилниот и модниот сектор, особено во контекст на:
- синтетички влакна и микропластика,
- производствени процеси и материјали,
- одговорност и транспарентност во синџирот на снабдување.
Таа се надоврзува на пошироките ЕУ политики за одржливи производи и циркуларност.
Пренослива поука
Овој случај истакнува важен принцип:
Спречувањето на загадувањето на извор е поефикасно отколку негово последователно управување.
Раната интервенција во синџирот на вредност овозможува намалување на влијанието врз животната средина, додека истовремено се подобрува ефикасноста и одговорноста на системот.
Извор:
Regulation (EU) 2025/2365, Official Journal of the European Union
https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/2365/oj
