Како можат општините да придонесат за намалување на текстилниот отпад, продолжување на животниот век на облеката и развој на локални циркуларни практики? Брошурата „Препораки за локални политики за циркуларна економија во текстилниот сектор“, подготвена во рамките на проектот VERDEinMED, нуди практични насоки за локалните власти и за организациите вклучени во управувањето со текстилниот отпад. За општините и организациите во Северна Македонија, овие препораки можат да послужат како основа за развој на иницијативи приспособени на локалните потреби, расположливите ресурси и применливата законска рамка.
Предизвикот на текстилниот отпад
Секое лице создава во просек 30 кг текстилен отпад годишно, вклучувајќи облека, обувки и други модни производи. Од овој отпад, 90% завршува во контејнерите за мешан комунален отпад, заедно со други видови отпад. Само 10% правилно се одделува преку контејнери за собирање облека или во центри за рециклирање.
Во регионот Ла Рибера, според проценките на CRiV, текстилниот отпад сочинува меѓу 6% и 10% од мешаниот отпад што пристигнува во постројката за третман на отпад во Гвадасуар.
Еколошкиот отпечаток на текстилниот и конфекцискиот сектор
Потрошувачката на ресурси во текстилната индустрија претставува значителен предизвик поради нејзиното влијание врз водата, земјиштето, енергијата и суровините. Текстилниот и конфекцискиот сектор е:
- На трето место според притисокот врз водните и земјишните ресурси во Европската Унија.
- На петто место според потрошувачката на суровини и емисиите на стакленички гасови.
- На трето место според бројот на вработени на светско ниво.
Пет столба за поттикнување на циркуларноста во текстилниот сектор преку дејствување на локалните власти
1. Зајакнување на ефикасен систем за собирање и управување со текстилниот отпад
- Усогласување на општинскиот план за управување со отпад со хиерархијата на управување со отпадот, со давање приоритет на спречувањето на неговото создавање и поттикнување локални системи за повторна употреба.
- Давање предност на повторната употреба пред рециклирањето во општинските договори за управување со отпад. Дополнително, потребно е да се следат резултатите: количината собран текстил во килограми, количината наменета за повторна употреба на локално или национално ниво и количината испратена на рециклирање.
- Воспоставување систем за собирање приспособен на локалните услови, вклучувајќи ги специфичностите на урбаните и руралните средини. Пристапноста за корисниците треба да се подобри преку соодветни алатки и разновидни начини и места за собирање.
- Воведување системи за наплата според количината на исфрлен отпад, според принципот „плати колку што фрлаш“, поврзани со даночни олеснувања.
- Обезбедување јавна услуга што ѝ дава втор живот на облеката, овозможувајќи им на граѓаните да предадат предмети што повеќе не им се потребни и за возврат да добијат други текстилни производи и облека. Оваа услуга може да се надополни со поправка, чистење и обновување на производите, со вклучување лица изложени на ризик од социјална исклученост, по обезбедување соодветна обука и поддршка.
- Информирање и едукација на граѓаните за правилното постапување со сите текстилни производи што ги отфрлаат, со разјаснување на погрешните сфаќања и објаснување дека отфрлената облека треба да се третира како отпад.
2. Развој на нови бизниси и циркуларни претпријатија
- Поддршка на приватни иницијативи за поправка и повторна употреба преку обезбедување јавни простори, даночни ослободувања и/или организирање работилници за обука.
- Воспоставување лабораторија за урбана циркуларност во рамките на општинскиот деловен инкубатор, која ќе им овозможи на претпријатијата да развиваат, тестираат и применуваат во поголем обем решенија за циркуларна економија.
- Воведување ваучери за социјални гардероби. Општините можат да воспостават социјални гардероби во кои семејствата на кои им е потребна поддршка ќе можат да побараат ваучери за добивање користена облека.
- Создавање општински или регионален регистар на услуги и одржливи бизниси, кој ќе опфаќа сервиси за поправка на обувки и текстил, пералници, сервиси за хемиско чистење, продавници за користени производи и други одржливи дејности, со цел да се подобри нивната достапност за граѓаните.
3. Создавање побарувачка за рециклирани материјали
- Вклучување критериуми како анализа на животниот циклус и удел на рециклирани материјали во општинските набавки на текстилни производи и услуги. Истовремено, треба да се даде предност на локалното, регионалното и националното производство, со цел да се намали влијанието на транспортот врз животната средина.
- Користење резервирани договори за јавни набавки како инструмент за поддршка на претпријатијата што поттикнуваат социјални и циркуларни иновации.
- Развивање модел-критериуми за зелени јавни набавки. Овие сеопфатни насоки треба да обезбедат стандардизирана рамка за намалување на влијанието врз животната средина во сите општински сектори и служби.
- Поттикнување на локалната побарувачка преку организирање пазари за производи за повторна употреба, саеми и јавни настани засновани на принципите на циркуларната економија.
4. Комуникација и промена на однесувањето
- Развивање општинска комуникациска стратегија усогласена со хиерархијата на управување со отпадот, со приоритет на пораките за спречување на создавањето отпад и за повторна употреба.
- Вклучување обврска за спроведување комуникациски кампањи во договорите за собирање отпад.
- Обезбедување практични насоки за правилно одлагање на сите видови текстилен отпад, како и за нега на текстилот, техники на перење и намалување на ослободувањето микровлакна.
- Промовирање на производите изработени од рециклирани влакна како квалитетен избор што одговара на современиот начин на живот.
5. Управување, следење, интеграција и соработка
- Изработка на водич со минимални технички барања за системот за собирање текстил, кој ќе ги опфати локациите, одговорностите, операторите за собирање, трговскиот сектор и другите релевантни елементи.
- Вклучување патокази за циркуларна економија во општинскиот план за управување со отпад, со утврдување задолжителни мерки за намалување на текстилниот отпад и негово повторно искористување.
- Изработка на модел на општински план за управување со отпад со посебен фокус на текстилот, придружен со приспособени локални прописи за полесно спроведување, вклучувајќи специфични показатели за различните текови на отпад.
- Соработка со повисоките нивоа на власт и застапување за законски решенија што ја поддржуваат циркуларната економија.
- Поттикнување индустриска симбиоза, односно соработка за искористување материјали и ресурси меѓу чинителите од текстилниот сектор и оние од други сектори, како производството на мебел и градежништвото.
- Создавање онлајн платформа за циркуларна економија, која ќе обезбедува информации за локациите на контејнерите, општите или специјализираните услуги за собирање, локалните ресурси и квалитетните производи достапни локално по барање, а истовремено ќе ја поттикнува соработката.
- Спроведување ревизија на општинскиот систем за собирање отпад, со идентификување на вклучените чинители, договорите, показателите и другите релевантни елементи.
- Унапредување на меѓуопштинската соработка, со цел усогласување на активностите и распределба на одговорностите.
Идентификувани предизвици
Проектот VERDEinMED има цел да придонесе кон транзицијата кон одржлива и циркуларна економија во текстилниот и конфекцискиот сектор, преку вклучување на индустријата, потрошувачите и јавните власти.
Во брошурата се издвојуваат следните предизвици и можности:
- Недостиг на податоци и недоволно давање приоритет. Управувањето со текстилниот отпад не е приоритет ниту за институциите ниту за граѓаните. Овој проблем дополнително се продлабочува поради недостигот на веродостојни статистички податоци потребни за изработка на конкретни и ефективни прописи.
- Регулаторни и институционални доцнења. Спроведувањето на проширената одговорност на производителот (EPR) сè уште се очекува во контекстот опишан во брошурата. Дополнително, постојат значителни разлики во техничките и финансиските ресурси меѓу големите градови и малите општини.
- Влијанието на брзата мода. Пазарот се соочува со прекумерна понуда на неквалитетни производи од брзата мода. Оваа состојба го отежнува развојот на секторот за користена облека, во кој се потребни дополнителни иновации за да се поттикне промена на потрошувачките навики.
- Потреба од подигнување на свеста и поддршка. Потребни се интензивни едукативни кампањи што ќе ги научат граѓаните правилно да го одделуваат отпадот и ќе ја поттикнат одговорната потрошувачка.
- Пазарен отпор. Потрошувачите сè уште се сомневаат во квалитетот и трајноста на рециклираниот текстил во споредба со новите материјали. Ова ја ограничува побарувачката за овие циркуларни материјали.
- Создавање работни места. Транзицијата кон циркуларна економија бара нови деловни модели. Таа може да го поттикне зеленото претприемништво во области како поправка, обновување и повторно производство на текстилни производи од веќе употребени производи и материјали.
Првите 10 чекори
1. Зголемување на бројот на места за собирање
Зголемување на бројот на контејнери и други видови собирни места за текстилен отпад.
2. Следење на тековите на текстилниот отпад
Воспоставување систем за следење преку:
- Барање од операторите за собирање да доставуваат детални квартални податоци за количините, изразени во килограми и број на парчиња, што се собрани, сортирани и повторно употребени, на локално и на меѓународно ниво.
- Спроведување анализи на составот на отпадот за да се утврди количината текстил што завршува во контејнерите за мешан комунален отпад и да се идентификуваат локациите во градот каде што се создаваат најголеми количества текстилен отпад.
3. Информирање преку општинската веб-страница
Создавање посебен дел на општинската веб-страница со општи информации за различните текови на отпад, вклучувајќи го текстилот, совети за намалување на отпадот и информации за системот за собирање.
Во овој дел треба да се наведат и достапните локални ресурси и услуги, како и услугите во соседните општини: сервиси за поправка на обувки и текстил, пералници, сервиси за хемиско чистење и продавници за користени производи.
4. Усогласување на локалната стратегија
Обезбедување целосна усогласеност на локалната стратегија, односно општинскиот план за управување со отпад, со регулативата и целите на Европската Унија.
5. Поврзување и соработка
Изнаоѓање можности за заедничко дејствување со други општини и соработка со релевантни организации и иницијативи.
6. Вклучување еколошки критериуми во јавните набавки
Вклучување критериуми за заштита на животната средина во општинските тендери, со надминување на пристапот што им дава предност исклучиво на економските критериуми.
7. Идентификување локални и регионални партнери
Идентификување организации и чинители со кои може да се соработува при започнување иницијативи за циркуларна економија, вклучувајќи здруженија, претпријатија, претприемачи, невладини организации и други релевантни партнери.
8. Спроведување комуникациска кампања
Започнување кампања на социјалните мрежи за правилно одделување на текстилниот отпад и за влијанието на брзата мода, во соработка со претпријатието што ја обезбедува услугата за собирање.
9. Организирање работилница за вештини и вработување
Организирање работилница за поправка на текстил и обувки насочена кон стекнување вештини за вработување, поврзувајќи ја со социјалните потреби и предизвици на заедницата.
10. Обезбедување јавни простори за циркуларни бизниси
Овозможување привремено користење јавни простори за воспоставување бизниси, како што се работилници за поправка и други сродни дејности.
Дознајте повеќе во приложената брошура на англиски јазик и истражете ги можностите за примена на циркуларни текстилни практики во вашата општина.
